Bóng đá tổng lực: Nỗi khắc khoải với vẻ đẹp chỉ còn là hoài niệm

“Bóng đá tổng lực” là một thuật ngữ không còn quá xa lạ gì với những người có niềm đam mê với môn thể thao vua. Tuy nhiên rất ít ai có thể hiểu rõ được khái niệm của lối chơi bóng này. Vậy bóng đá tổng lực là gì? Loại bóng đá này có gì nổi bật và có đặc điểm gì mà khiến cho các đội bóng khiếp sợ đến như vậy. Cùng chúng tôi tìm hiểu câu trả lời qua bài viết sau đây nhé.

Bóng đá tổng lực là gì?

Bóng đá tổng lực là thuật ngữ dùng để chỉ lối đá bóng đẹp mắt, tính hiệu quả cao. Để có thể áp dụng cách chơi này thì đội bóng cần tới lượng cầu thủ tham gia tấn công đông đảo. Số lượng cầu thủ này sẽ phòng thủ đông, có như thế mới tạo nên hiệu quả cao.

Theo nguồn tin cho biết, cách chơi bóng này do vị huấn luyện viên nổi tiếng Rinus Michels người Hà Lan sáng tạo ra vào những năm cuối thập niên 1960. Khi vị “thuyền trưởng” này đang dắt câu lạc bộ Ajax Amsterdam cùng đội bóng quốc gia Hà Lan.

Bóng đá tổng lực chỉ lối đá bóng đẹp mắt

Bóng đá tổng lực là thuật ngữ dùng để chỉ lối đá bóng đẹp mắt

Bóng đá tổng lực xuất hiện như thế nào?

Bóng đá tổng lực còn được gọi với cái tên tiếng anh là Total Football. Chiến thuật bóng đá này được xem như một nhánh phát triển của High Pressing.

Doping là gì? Lý do vì sao nó lại bị cấm sử dụng trong thể thao

Vào thời điểm World Cup 1974, khái niệm này lần đầu tiên được biết đến bởi đội tuyển Hà Lan. Thé nhưng, trước khi được “cơn lốc màu da cam” nâng tầm trên thế giới, lối chơi này có nguồn gốc thật sự ra sao? Theo dõi tiếp nội dung dưới đây để tìm được lời giải đáp.

Nguồn gốc  thật sự

Kể từ sau kỳ World Cup 1974, rất nhiều người cho rằng HLV Rinus Michels là người đã khai sinh ra bóng đá tổng lực. Nhưng thực chất chiến thuật này xuất phát từ nước Áo của Matthias Sindelar ở những năm 1930, hay ở đất nước Hungary của Puskas trong những thập niên 1950. Còn về phía chiến lược gia người Hà Lan, ông chính là người đã nâng tầm Total Football lên mức thượng thừa. 

Người Hà Lan đã nâng tầm Total Football nên tầm cao mới

Có thể nói, bóng đá tổng lực tựa như một cuộc cách mạng vĩ đại cho bóng đá Hà Lan. Và dĩ nhiên, để cuộc cách mạng đó thành công thì quá trình chuẩn bị lâu dài là điều thiết yếu.

Còn nhớ, cách hoán đổi vị trí của “cơn lốc màu da cam”  ngày ấy biến ảo một cách đầy lạ lẫm. Bất cứ đội bóng nào đối đầu với đội bóng Hà Lan cũng đều gặp rất nhiều khó khăn. Khán giả cũng được tận hưởng những giây phút phấn khích tột độ của những màn trình diễn trên sân cỏ.

Dưới sự dẫn dắt của chiến lược gia huyền thoại Rinus Michels cùng cùng với dàn cầu thủ siêu hạng có sự góp mặt của Johan Cruyff, Johan Neeskens,… tuyển Hà Lan ngày ấy đã hùng dũng tiến thẳng vào trận chung kết. Thế nhưng rồi, những chiến binh “cơn lốc màu da cam” ấy lại gục ngã cay đắng trước Tây Đức.

Bóng đá tổng lực là cuộc cách mạng của bóng đá Hà Lan

Bóng đá tổng lực tựa như cuộc cách mạng vĩ đại cho bóng đá Hà Lan

Mãi cho đến sau này, với lối chơi đầy hoa mỹ và sắc bén của đội bóng Hà Lan, bóng đá tổng lực mới thực sự trở thành cuộc cách mạng làm thay đổi nền bóng đá lúc bấy giờ. Từ phong cách chơi bóng của Jack Reynold – chiến lược gia người Anh từng dẫn dắt Ajax Amsterdam trong ba giai đoạn lịch sử 1915-1925, 1928-1940, và 1945-47, HLV Rinus Michels đã đặt nền móng cho Total Football. Để rồi đưa bóng đá tổng lực trở thành như một chiến thuật đầy ma lực. Biến CLB Hà Lan từ một đội bóng hạng trung trở thành “gã khổng lồ” của bóng đá xứ Tulip.

Cách triển khai bóng đá tổng lực của những người Hà Lan

Xuyên suốt chiều dài của làng túc cầu, có vô số những chiến thuật được ra đời và gây nên những tiếng vang lớn. Thế nhưng, cho đến nay chưa có phong cách bóng đá nào có sức ảnh hưởng lớn như Total Football. Một lối đá mang nhiều tính cách của người Hà Lan, phóng khoáng, đẹp mắt và cực kỳ hoa mỹ.

Sự ám ảnh của người Hà Lan bởi “không gian”

Total Football – Bóng đá tổng lực luôn đi đôi cùng với việc làm chủ không gian, và khả năng hoán đổi vị trí liên tục. Các cầu thủ trong đội hình phải mở rộng không gian khi đang kiểm soát bóng và những pha công. Đồng thời,  thu hẹp không gian khi rơi vào trạng thái mất bóng. 

bong da tong luc

Bóng đá tổng lực của Hà Lan luôn đi đôi cùng với việc làm chủ không gian

Để thực hiện được điều này, đội chơi thứ Bóng đá tổng lực phải Pressing càng nhiều càng tốt. Mất bóng, các cầu thủ buộc gây Pressing để đoạt lại bóng bằng mọi giá. Đôi khi, những đội bóng áp dụng Total Football “Pressing đến cực đoan” hầu hết những tình huống quan trọng trong cả trận.

Cules là gì? Giãi mã ý nghĩa tên gọi của Fan Barca không phải ai cũng biết

Tuy nhiên, Total Football không đơn giản như ta nghĩ. Để có thể thực hiện được điều này và phát huy được triết lí của chiến lược gia người Hà Lan thì HLV Rinus Michels phải sở hữu trong tay “2 lá bài” thì lối chơi của ông mới được hoàn thiện. Và bộ đôi đó không ai khác chính là Johan – Johan Cruyff và Johan Neeskens trong truyền thuyết. 

Chìa khóa Pressing – Johan Neeskens

Thật sự không quá khi nói rằng sự có mặt của Johan Neeskens trong đội hình của “cơn lốc màu da cam” chính là chìa khóa Pressing trong lối chơi của nhà cầm quân Rinus Michels. Johan Neeskens sở hữu sự ngoan cường tuyệt vời, cùng với đó là sự nhiệt tình và mạnh mẽ trong lối. Tất cả những điều này đã kiến đối thủ phải sợ hãi khi bị Johan Neeskens cực kì dai dẳng, thậm chí ngay cả khi họ đã lùi về phía sân nhà. Mỗi khi đối thủ có được bóng, cũng là lúc anh ta sẽ bị bóp nghẹt ngay lập tức, bởi xung quanh có ít nhất 3, 4 cầu thủ ập vào cướp bóng.

Johan Neeskens (trái) và Johan Cruyff (phải)

Johan Neeskens (trái) và Johan Cruyff (phải) là chia khóa của bóng đá tổng lực

Phiên bản “hiện đại” N’golo Kante của Chelsea được nhận xét là khá giống với phong cách chơi của Johan Neeskens. Anh là người khả năng cắt bóng “ngọt như mía lùi, có thể xuất hiện tại “mọi điểm nóng” trên sân để đeo bám các cầu thủ số 10 của đối phương.

Linh hồn của Bóng đá tổng lực – Johan Cruyff

Nếu Johan Neeskens là chìa khóa Pressing của đội hình thì “Thánh” Johan được ví như “linh hồn” có nhiệm vụ hoán đổi vị trí trên sân để mở rộng không gian rộng nhất có thể. Điều này chúng mình cho việc vì sao chúng ta thấy Johan Cruyff dường như chơi “không cố định” trên sân bóng.

Vốn được bố trí ở vị trí tiền đạo, nhưng để gây được nhiều “sát thương” cho đối thủ, Johan Cruyff lại thường xuyên di chuyển.Từ việc nhận bóng của thủ môn, cho đến việc di chuyển, kéo bóng lên, phối hợp với đồng đội, thậm chí Johan Cruyff còn tự mình ghi bàn.

Johan Cruyff là người thổi hồn vào lối chơi Bóng đá tổng lực

Johan Cruyff là linh hồn của Bóng đá tổng lực

Không ngoa khi nói rằng “thánh” Johan có thể chơi hết thảy 10 vị trí trên sân, tất nhiên là trừ thủ môn. Anh có chơi ở vị trí tiền đạo ban đầu, cho đến tiền vệ trung tâm, sau đó tham gia vào hàng tiền đạo cánh, thậm chí là cả hậu vệ phải, hậu vệ trái.

Các sơ đồ hiệu quả của Total Football

4-3-3 là sơ đồ đội hình phổ biến nhất ở Total Football. Hoặc có thể sẽ là 3-4-3 khi một vai trò như Libero dâng cao lên hàng tiền vệ. Hiện nay, bóng đá Hà Lan vẫn xuất hiện đội hình này với sự góp mặt của các cầu thủ như Barry Hulshoff, Horst Blankenburg và Daniel Blind.

Sơ đồ bóng đá tổng lực

Sơ đồ của bóng đá tổng lực

Quay trở lại với sơ đồ bóng đá tổng lực 4-3-3, khi nào nó được phép chuyển hóa thành 3-4-3? Đó là khi tấn công cho phép những cầu thủ phòng ngự được phát động tấn công. Và tất nhiên vẫn đảm bảo quân số ở tuyến giữa sẽ đủ khả năng chống lại những pha phản công từ đối phương khi bị mất bóng.

Như vậy, đến đây chúng ta có thể kết luận lại một điều, đó chính là lối chơi chủ đạo của bóng đá tổng lực là sự di chuyển liên tục, hoán đổi liên tục giữa 3 vị trí tiền vệ cánh, tiền vệ tấn công và tiền đạo.Các vị trí này chủ động di chuyển thoát Pressing để tạo khoảng trống cho cầu thủ khác di chuyển vào chiếm lĩnh vị trí.

Ưu nhược điểm của lối đá tổng lực

Hiện nay rất nhiều đội tuyển trên thế giới áp dụng Total Football. Bởi lẽ, chiến thuật này mang lại những hiệu quả nhất đinh. Nhưng không phải lúc nào bóng đá tổng lực cũng hoàn hảo.

Ưu điểm: Đẹp mắt, hấp dẫn và lôi cuốn

Khả năng kiểm soát không gian và sự di chuyển linh hoạt của các vị trí trên sân chính là ưu điểm dễ dàng nhận thấy nhất của bóng đá tổng lực. Lối chơi này giúp việc kiểm soát bóng nhiều nhất có thể và đoạt lại bóng nhanh nhất khi bị mất.

Dựa trên sự kết hợp giữa High Pressing và Midfield Pressing, một khi đoạt được bóng, bóng đá tổng lực sẽ giúp đội hình mở ra cơ hội với ưu thế về mặt quân số. Đồng thời, việc di chuyển linh hoạt giữa các vị trí trên sân sẽ khiến cho đội hình “tịnh tiến” đồng đều mà không tạo ra cơ hội nào để đối phương có thể khai thác, khiến hàng thủ đối phương lúng túng trong khâu phòng ngự.

Nhược điểm: Khắc nghiệt đến cùng cực

Cái gì dù là hoàn hảo đến mấy cũng có vẫn tồn tại nhược điểm, và Total Football cũng không ngoại lệ. Quy tắc Pressing liên tục trong cả phòng ngự lẫn tấn công đòi hỏi cầu thủ phải có một nền tảng thể lực vô cùng khủng khiếp.

Hãy thử tưởng tượng, khi đối phương đang kiểm soát bóng, xung quanh là 3,4 cầu thủ đuổi theo để giành lại bóng. Ngay sau đó lại lập tức chuyển đổi từ trạng thái phòng ngự sang tấn công, cũng như liên tục hoán đổi vị trí cho nhau. Lúc này nếu như không có thể lực thì chắc chắn sẽ tránh khỏi việc “hụt hơi” trong giai đoạn nước rút. Hoặc thậm chí nghiêm trọng hơn là xảy ra những chấn thương những chấn thương khi phải thi đấu trong cường độ quá tải.

Thêm một điểm yếu chí mạng của lối chơi bóng đá “thói quen” này chính là sự ăn ý. Để có thể chơi được bóng đá tổng lực, bắt buộc các cầu thủ phải hiểu ý nhau trong mỗi trận đấu, mà thậm chí là còn cả ngoài đời.

Bóng đá tổng lực ở thời hiện đại

Trong thế giới túc cầu có rất nhiều các kiểu chiến thuật bóng đá ra đời nhằm khắc chế lối chơi tổng lực. Dù được biến đổi, điều tiết để phù hợp với nhiều vị trí cầu thủ khác nhau, nhưng dường như bóng đá tổng lực vẫn luôn xuất hiện đâu đó trong lối chơi của các huyền thoại bóng đá xưa và nay.

Bóng đá thời đại ngày nay vẫn còn phảng phất đâu đấy hơi hướng của Total Football, nhưng các đội bóng dường như chơi thực dụng hơn, dè dặt hơn. Bởi lẽ tất cả đều đang chạy đua với kết quả và những thành tích. Giờ đây, những người yêu bóng đá đẹp thuở nào chỉ còn lại sự hoài niệm về thứ bóng đá đã từng làm say đắm biết bao nhiêu con người.

Hiện nay bóng đá tổng lực đã bị biến đổi

Bóng đá tổng lực hiện nay đã không còn linh hồn trong những cuộc đua thành tích

Trải qua nhiều sóng gió, nhiều tầng lớp và thời đại khác nhau bóng đá tổng lực đã dần dần mai một. Mỗi vị huấn luyện viên sẽ tìm cho mình những chiến thuật riêng. Bóng đá tổng lực cũng vì thế mà dần được biến đổi. Mỗi cầu thủ ngày nay còn cần có nhiều tố chất kỹ thuật và thể lực riêng biệt. Các cầu thủ bên cạnh việc chiếm lĩnh sân cỏ thì cần phải có chiến thuật tư duy hoàn hảo.

Bây giờ, bóng đá tổng lực của nửa thế kỷ trước dường như đã trở nên lạc hậu. Mặc dù vậy, sự mỹ miều của Total Football Hà Lan 1974 là không gì bàn cãi được, một lối chơi linh hoạt và sáng tạo, khác hẳn những pha tổng lực tấn công đầy ắp chiến thuật của bóng đá hiện đại ngày nay.

Truyền nhân của Johan Cruyff và thứ bóng đá tổng lực Tiki Taka

Trải qua bao nhiêu năm biến đổi, liệu rằng bóng đá hiện đại, ai chính là truyền nhân Johan Cruyff và thứ bóng đá tổng lực ấy. Dễ dàng nhận ra, đó chính là hậu bối của ông ở Barca, Lionel Messi, người mà dù hâm mộ đến cuồng nhiệt nhưng ta chẳng thể nào biết anh đá ở vị trí nào.

Có lúc chúng ta thấy chàng cầu thủ mang áo số 10 là tiền vệ điều phối bóng, có lúc anh lại chơi ở vị trí cánh phải, rồi sang cánh trái, có lúc thì lại bó trung lộ như một hộ công đúng nghĩa. Điều này cũng không quá khó hiểu đâu, bởi El Pulga sinh ra và lớn lên từ mảnh đất La Masia – nơi tạo ra Tiki-Taka, mà Bóng đá tổng lực là “cái nôi” của Tiki-Taka ngày trước. 

M10 đã tạo ra bóng đá tổng lực của riêng mình

Messi đã tạo ra bóng đá tổng lực của riêng mình

Kế thừa những tinh hoa của bóng tổng lực, Messi đã tạo ra phong cách cho riêng mình với việc chuyển hóa hoàn toàn thành tiền vệ. Trên sân cỏ dưới sự chứng kiến của hàng nghìn khán giả, hình ảnh Messi thay thế Andres Iniesta thành cầu nối liên kết với hàng tiền vệ đã không còn xa lạ gì. Anh năng nổ chạy khắp sân, chạm bóng 63 lần, thực hiện 33 đường chuyền.

Cầu thủ 30 tuổi này đã tạo vô số ra những pha khiến tạo và thi đấu đẹp mắt, đầy sáng tạo. N nhiều chuyên gia đánh giá rằng sức ảnh hưởng của Messi trong suốt trận đấu là rất lớn và chắc chắn chẳng có ai có thể phủ nhận được điều này.

Và đó là tất cả những gì có thể nói về bóng đá tổng lực – Total Football. Một thứ bóng đá đầy mê hoặc và hấp dẫn. Chắc chắn với những tín đồ yêu bóng đá tấn công, thứ bóng đá tổng lực mà cả 2 đội đều cống hiến trong trận đấu là điều mà bạn mong chờ nhất. Nhưng bóng đá cũng thay đổi theo thời gian, bóng đá thực dụng lên ngôi. Và thứ bóng đá hấp dẫn này cuối cùng chỉ còn là hoài niệm…

Tuan Robert

Tác giả: Tuan Robert

Giới Thiệu: Bóng đá là môn thể thao vua cực kỳ hấp dẫn mới lượng số đông người hâm mộ yêu thích hiện nay. Tôi - Tuan Robert chuyên gia nhận định bóng đá nóng bỏng nhất ở trong và ngoài sân cỏ. Hiện đang là chuyên gia nhận định bóng đá, cập nhật tin tức, bảng xếp hạng, lịch thi đấu trực tiếp tại trang nhandinhbongda.net

Bình Luận